# Lehen Eusko Jaurlaritzaren urteurrena: jatorria eta datak

> Lehen Eusko Jaurlaritzaren urteurrena urriaren 7an gogoratzen da: 1936ko urriaren 7an, Gernikan, Jose Antonio Agirre hautatu zuten lehen lehendakari, eta Gernikako Arbolaren azpian egin zuen zina. Euskal Autonomia Erkidegoko jaia da, Eusko Jaurlaritzak bere lan-egutegian sartzen duen urteetan; Nafarroan ez da jaieguna.

| Data | Non den jaieguna |
|---|---|
| 2027ko urriaren 7a, osteguna | Euskadi |

## Zer gertatu zen 1936ko urriaren 7an

1936ko urriaren 7an, Gernikan, Euskadiko lehen gobernu autonomoa eratu zen. Egun horretan, Bizkaiko eta Euskadiko gainerako lurralde libreetako udal-zinegotziak Gernikako Batzarretxean bildu ziren, eta Jose Antonio Agirre eta Lekube, Euzko Alderdi Jeltzalearen buruzagia, hautatu zuten Euskadiko lehen lehendakari. Hautaketaren ondoren, Agirrek Gernikako Arbolaren azpian egin zuen zina, euskal tradizio foralaren ikur nagusiaren aurrean, eta karguaren lehen zinaren formula horrek, egokitzapen batzuekin, gaur egun arte iraun du lehendakarien kargu-hartzean.

Egun berean, Agirrek bere gobernua aurkeztu zuen. Ez zen alderdi bakarreko gobernua izan, koalizio zabal bat baizik: Euzko Alderdi Jeltzalea, PSOE, Ezker Errepublikanoa, Batasun Errepublikanoa, Espainiako Alderdi Komunista eta Eusko Abertzale Ekintza. Errepublikaren aldeko indar politiko gehienak, beraz, gobernu horretan bildu ziren, gerra betean.

Urriaren 7aren urteurrena, horrenbestez, Euskadiko autogobernuaren sorreraren oroimena da: euskal erakunde propioak Errepublikaren legeriaren barruan eratu ziren lehen aldia.

### Zergatik Gernika

Gernika ez zen kasualitatez aukeratu. Mendeetan zehar, Bizkaiko Batzar Nagusiak Gernikako Arbolaren azpian biltzen ziren, eta Bizkaiko jaunek, Gaztelako erregeek barne, foruak errespetatzeko zin egiten zuten bertan. Arbola, beraz, euskal askatasun foralen eta autogobernuaren ikur bihurtu zen, eta Iparragirreren "Gernikako Arbola" abestiak, XIX. mendean, ikur hori Euskal Herri osora zabaldu zuen. Agirrek arbolaren azpian zin egitea aukeratu zuenean, lehen gobernu autonomoa tradizio foral horren jarraitzaile gisa aurkeztu zuen.

## Autonomia-estatutua gerra betean

Euskal autonomia-estatutuaren bidea luzea izan zen. Bigarren Errepublikaren lehen urteetan, hainbat estatutu-proiektu landu ziren. 1932an, Euskadiko eta Nafarroako lurraldeentzako estatutu bateratu baten proiektua aztertu zen, baina Nafarroako udalen batzarrak, Iruñean, ez zuen onartu, eta Nafarroa proiektutik kanpo geratu zen. Ondorengo proiektua Araba, Bizkaia eta Gipuzkoarako idatzi zen, eta 1933an, Euskadin, erreferendumean bozkatu zen, baina haren izapidetzea luzatu egin zen Madrilgo Gorteetan.

1936ko uztailean gerra hasi zenean, egoera erabat aldatu zen. Errepublikaren Gorteek 1936ko urriaren 1ean onartu zuten Euskadiko Autonomia Estatutua, eta astebete geroago eratu zen Eusko Jaurlaritza. Araba ia osoa eta Gipuzkoaren zati handi bat matxinatuen eskuetan zeuden ordurako, eta Jaurlaritzaren agintea Bizkaian eta Gipuzkoako eta Arabako zati txiki batzuetan gauzatu zen batez ere.

## Gerra, erbestea eta jarraipena

Agirreren gobernuak bederatzi hilabete eskas iraun zuen Euskadin, baina erakunde propioak sortu zituen denbora labur horretan: Euzko Gudarostea, Eusko Jaurlaritzaren armada; polizia propioa; eta administrazio-, gizarte- eta kultura-zerbitzuak, besteak beste. Ikurrina erakunde ofizialen ikur bihurtu zen garai horretan.

1937ko apirilaren 26an, Gernika bonbardatu zuten Alemaniako Kondor Legioak eta Italiako hegazkinek, eta herria suntsituta geratu zen; Gernikako Arbola, ordea, zutik geratu zen. Ekainaren 19an, Bilbo frankisten eskuetara erori zen, eta Eusko Jaurlaritzak Euskaditik alde egin behar izan zuen: lehenengo Kataluniara, eta, gerra amaitu ondoren, erbestera.

Erbestean, Eusko Jaurlaritzak bere jarduna mantendu zuen, Parisen batez ere, eta Agirre lehendakari izan zen hil zen arte. Jesus Maria Leizaola izan zen haren ondorengoa, eta erbesteko lehendakari jardun zuen demokraziaren itzulera arte. 1979ko urriaren 25ean, Gernikako Estatutua erreferendumean onartu zen, eta abenduan Leizaola Euskadira itzuli zen, erbesteko Jaurlaritzaren jarduna amaitutzat emanez. 1980an Eusko Legebiltzarraren lehen hauteskundeak egin ziren, eta Carlos Garaikoetxea hautatu zuten lehendakari.

Horregatik, egungo Eusko Jaurlaritzak 1936ko gobernuarekin duen jarraipena nabarmentzen du, eta urriaren 7a bere sorrera-egun gisa gogoratzen du.

## Agirre lehendakaria eta autogobernuaren ikurrak

Jose Antonio Agirre 1904an jaio zen Bilbon. Abokatua zen, eta oso gazterik hasi zen politikan: 1931n Getxoko alkate hautatu zuten, eta ondoren Gorteetako diputatu izan zen, Euskadiko estatutuaren aldeko lanean. Lehendakari gisa, gerra eta erbestea ezagutu zituen, eta Bigarren Mundu Gerran, Europa okupatuan ezkutatuta egon ondoren, Ameriketara iritsi zen. Garai hartako bizipenak liburu batean kontatu zituen, 1943an argitaratuan.

Erbestean, Eusko Jaurlaritzaren egoitza Parisen egon zen, Marceau etorbidean, eta egoitza hori erbesteko euskal erakundeen ikur bihurtu zen. Agirre 1960ko martxoaren 22an hil zen Parisen, eta Donibane Lohizunen lurperatu zuten, Ipar Euskal Herrian, mugatik hurbil.

"Lehendakari" hitza 1936ko gobernuaz geroztik erabiltzen da euskal erakundeen buruzagia izendatzeko, eta gaur egun gaztelaniaz eta beste hizkuntza batzuetan ere euskarazko hitz horrekin ezagutzen da Euskadiko presidentea. Jaurlaritzak, Legebiltzarrak eta lehendakaritzak, gaur egun, Gernikako Estatutuan dute oinarria, eta urriaren 7ko urteurrenak erakunde horien eta 1936ko lehen esperientziaren arteko lotura gogorarazten du.

## Nola gogoratzen den urteurrena

Urriaren 7aren inguruan, Eusko Jaurlaritzak ekitaldi instituzionalak antolatzen ditu, askotan Gernikan, Batzarretxean edo Agirre lehendakariaren oroimenarekin lotutako lekuetan. Lehendakariak eta Jaurlaritzako kideek parte hartzen dute, eta 1936ko gobernuko kideen oroimena omentzen da, gerran eta erbestean hildakoena bereziki.

Urteurren biribiletan, oroitzapen-ekitaldi handiagoak egiten dira: erakusketak, hitzaldiak, argitalpenak eta agiri historikoen aurkezpenak. Ikastetxeetan eta unibertsitatean ere gaiari buruzko jarduerak antolatzen dira, Euskadiko autogobernuaren historia ezagutarazteko.

Gernikako Arbola bera, bestalde, Euskadiko ikur nagusietako bat da, eta lehendakari bakoitzak haren azpian egiten du zina kargua hartzean, 1936ko lehen zinaren tradizioari jarraituz.

### Autogobernuaren beste data batzuk

Urriaren 7a ez da Euskadiko autogobernuarekin lotutako data bakarra. Urriaren 25a, Euskadi eguna, 1979ko Gernikako Estatutuaren erreferendumaren urteurrena da, eta Eusko Jaurlaritzak ekitaldi instituzionalak egiten ditu egun horretan. Aberri eguna, berriz, Pazko igandean ospatzen da 1932az geroztik, eta euskal abertzaletasunaren egun politikoa da; alderdiek beren ekitaldiak antolatzen dituzte. Hiru data horiek, beraz, Euskadiko historia politikoaren une desberdinak gogorarazten dituzte: abertzaletasunaren sorrera, lehen gobernu autonomoa eta egungo autonomia-estatutua.

## Urriaren 7a lan-egutegian

Lehen Eusko Jaurlaritzaren urteurrena Euskal Autonomia Erkidegoko jaia da, ez Estatukoa. Langileen Estatutuaren 37.2 artikuluak autonomia-erkidegoei aukera ematen die beren tradizioko jaiak ezartzeko, Estatuko zenbait jai ordeztuz, urteko hamalau jaiegunen mugaren barruan. Eusko Jaurlaritzak aukera hori erabiltzen du urriaren 7a bere egutegian sartzeko, eta, horretarako, Estatuko ordezka daitekeen jai bat kentzen du egutegitik.

Data hori ez da urtero jaieguna izaten: Eusko Jaurlaritzak erabakitzen du, urte bakoitzeko lan-egutegia onartzean, egutegian sartu ala ez. 2016an, lehen Jaurlaritzaren 80. urteurrena zela eta, jaieguna izan zen Euskadin, eta geroago ere sartu izan da egutegian. Urte jakin batean jaieguna den jakiteko, urte horretako egutegi ofiziala kontsultatu behar da: Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian (EHAA) argitaratzen da, eta BOEk Estatu osoko jaien zerrenda bateratuan jasotzen du.

Jaia Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bakarrik aplikatzen da. Nafarroan, berriz, ez da jaieguna, Nafarroa ez baitzen 1936ko estatutuaren parte izan eta egungo Euskal Autonomia Erkidegoaren parte ere ez delako.

## Bitxikeriak

- Agirre 32 urte zituela hautatu zuten lehendakari, eta gaztetan Athletic Bilboko futbolaria izan zen.
- Gernikako Batzarretxearen ondoan, Bizkaiko Batzar Nagusien egoitzan, gordetzen da Gernikako Arbola zaharraren enborra, eta bertan landatuta dago egungo arbola, aurrekoaren ondorengoa.
- Pablo Picassok Gernikaren bonbardaketa irudikatu zuen "Guernica" margolanean, 1937an, Pariseko Nazioarteko Erakusketarako; gaur egun Madrilgo Reina Sofia museoan dago.

## Ohiko galderak

**Noiz da Lehen Eusko Jaurlaritzaren urteurrena 2027an?**
2027an, Lehen Eusko Jaurlaritzaren urteurrena urriaren 7a, osteguna da, eta jaieguna da hemen: Euskadi.

**Lehen Eusko Jaurlaritzaren urteurrena jaieguna al da Espainia osoan?**
Ez. 2027an, Lehen Eusko Jaurlaritzaren urteurrena jaieguna da hemen: Euskadi; gainerako lekuetan lanegun arrunta da.

**Ba al dago zubirik Lehen Eusko Jaurlaritzaren urteurrena dela eta 2027an?**
Bai: osteguna da, eta urriaren 8a, ostirala egun librea hartuta lau eguneko zubia egin daiteke.

**Zenbat egun falta dira Lehen Eusko Jaurlaritzaren urteurrena arte?**
349 egun falta dira: Lehen Eusko Jaurlaritzaren urteurrena 2027ko urriaren 7a, osteguna da.

Iturria: https://www.festivosmunicipales.com/eu/eusko-jaurlaritzaren-urteurrena