# San Bartolome: zer ospatzen den, jatorria eta non den jai

> San Bartolomeren eguna abuztuaren 24an ospatzen da. Jesusen hamabi apostoluetako bat izan zen, Natanaelekin identifikatu ohi dena, eta tradizioaren arabera Armenian hil zen martiri, bizirik larrututa. Euskal Herriko eta Espainiako hainbat udalerritan zaindaria da, Elgoibar barne, eta tokiko jaieguna izaten da.

## San Bartolome tokiko jai gisa duten udalerriak 2026an

| Udalerria | Probintzia | Data |
|---|---|---|
| San Bartolomé de Tirajana | Las Palmas | abuztuaren 24a, astelehena |
| Benicarló | Castellón | abuztuaren 24a, astelehena |
| Gatika | Bizkaia | abuztuaren 24a, astelehena |
| Areatza | Bizkaia | abuztuaren 24a, astelehena |
| Okondo | Araba | abuztuaren 24a, astelehena |
| Amezketa | Gipuzkoa | abuztuaren 24a, astelehena |
| Errigoiti | Bizkaia | abuztuaren 24a, astelehena |
| Lagrán | Araba | abuztuaren 24a, astelehena |

## Nor izan zen San Bartolome

Bartolome Jesusen hamabi apostoluetako bat izan zen. Haren izena Mateo, Marko eta Lukasen ebanjelioetako apostolu-zerrendetan agertzen da, beti Felipe apostoluaren ondoan. Izenak berak jatorria adierazten du: aramieraz Bar-Talmai, "Talmairen semea", abizen moduko bat, eta ez izen propioa.

Horregatik, tradizio zaharrak Bartolome Natanaelekin identifikatzen du, Joanen ebanjelioak aipatzen duen ikaslearekin. Joanen kontakizunaren arabera, Felipek Jesusengana eraman zuen Natanael, eta hark, hasieran, zalantzaz galdetu zuen: "Nazaretetik ezer onik etor daiteke?". Jesusek, ordea, piku baten azpian ikusi zuela esan zion, eta "benetako israeldarra, maltzurkeriarik gabea" deitu zion. Natanael Galileako Kanakoa zen, eta Jesusen lehen ikasleetako bat izan zen. Identifikazio hori ez dago ebanjelioetan esanbidez, baina kristau-tradizioak onartu egin du mendeetan zehar.

Ebanjelioek ez dute askoz gehiago kontatzen Bartolomeri buruz. Haren ondorengo bizitzari buruzko berriak geroko tradizioetatik datoz: Eusebio Zesareakoaren arabera, Indian predikatu zuen, eta beste kontakizun batzuek Mesopotamian, Persian eta, batez ere, Armenian kokatzen dute haren misioa.

Antzinateko kristau-literaturan, Bartolomeren izena daraman testu apokrifo batzuk ere badaude, "Bartolomeren galderak" izenez ezagutzen direnak: berpiztutako Jesusi eta Mariari egindako galderak jasotzen dituzte, heriotzaz, infernuaz eta gaizkiaren jatorriaz. Eliza ez ditu Bibliaren parte gisa onartzen, baina erakusten dute apostoluaren irudiak garrantzia izan zuela lehen mendeetako elkarte kristauetan.

## San Bartolomeren martiria

Tradizio hedatuenaren arabera, Bartolome Armenian hil zen martiri, bertako errege baten aginduz, bizirik larrututa eta, ondoren, lepoa moztuta. Armeniako Eliza Apostolikoak Bartolome eta Tadeo apostoluak hartzen ditu bere sortzailetzat, eta herrialde horretan oso gurtua da gaur egun ere.

Haren erlikiak, tradizioaren arabera, hainbat tokitara eraman zituzten mendeetan zehar: Mesopotamiara lehenik, gero Liparira, Sizilia ondoko uhartera, eta Beneventora, Italiaren hegoaldera. X. mendearen amaieran, Otto III.a enperadoreak Erromara eraman zituen erlikien zati bat, eta han eraiki zen San Bartolomeren basilika, Tiber ibaiaren erdiko uhartean. Abuztuaren 24a, haren jaieguna, Mendebaldeko Elizan finkatu zen; Ekialdeko elizek beste data batzuetan ospatzen dute.

### Ikonografia

Martiriaren kontakizunak markatu du San Bartolomeren irudia. Artean, labana handi bat darama eskuan, larrutzeko tresna, eta batzuetan bere larrua ere bai, besoan zintzilik. Irudirik ezagunena Vatikanoko Kapera Sixtinoan dago: Michelangeloren Azken Epaiketan, Bartolomek bere larrua darama eskuan, eta larru horren aurpegian Michelangelok bere burua margotu zuela uste da.

Martiriarekin lotuta, Bartolome larrua lantzen zuten lanbideen zaindari bihurtu zen Erdi Aroan: larrugileak, harakinak eta liburu-azalgileak, besteak beste. Europako hirietako lanbide-elkarteek, gremioek, santu zaindari bat izaten zuten, eta haren egunean meza, prozesioa eta bazkaria antolatzen zituzten; larrugileen gremioek San Bartolome hartu zuten askotan, eta haren irudia gremioen kaperetan eta banderetan agertzen zen.

Armeniar tradizioak, bestalde, Bartolomeren martiriaren tokia gaur egungo Turkiaren ekialdean kokatzen du, Van eskualdean, eta han eraiki zen Erdi Aroan haren izeneko monasterio armeniar bat, mendeetan erromesaldi-gune izan zena.

## San Bartolome Euskal Herrian

San Bartolomeren debozioa zabaldua dago Euskal Herrian. Bizkaian, Gipuzkoan, Araban eta Nafarroan parrokia eta ermita askoren titularra da, eta haietako askotan abuztuaren 24aren inguruan ospatzen dira herriko jaiak edo auzo-jaiak. Udaren amaieran izanik, abuztuko jai-sasoiaren azken txanpako jaietako bat da. Euskal Herriko eliza-erretaula askotan ere agertzen da, apostoluen artean, labana eskuan, eta irudi horri esker errazki bereizten da gainerako apostoluengandik.

### Elgoibarko Sanbartolomeak

Gipuzkoan, Elgoibarko jai nagusiak San Bartolomeren omenez ospatzen dira, eta herrian Sanbartolomeak deitzen zaie. Jaiak abuztuaren 24aren inguruan egiten dira egun batzuetan: bezperan hasten dira, eta abuztuaren 24a da herriko zaindariaren eguna, meza nagusiarekin eta ekitaldi ofizialekin. Herriko parrokia nagusia, San Bartolome eliza, herriaren erdigunean dago.

Elgoibarko jaietan ez dira falta Gipuzkoako herri-jaien ohiko osagaiak: txosnak, txarangak, kontzertuak, haurren eguna, sokamuturra eta herri-kirolak. Baserritarren Eguna ere ospatzen da, harri-jasotze lehiaketarekin, eta Debabarreneko herrietako jende asko biltzen da egun horietan Elgoibarren.

### Herri-jaien osagaiak

San Bartolome zaindari duten beste herri eta auzoetan, egitarau antzekoak izaten dira: goizean meza nagusia eta prozesioa, aurreskua plazan, txistularien kalejirak, pilota-partidak, herri-bazkariak eta gaueko erromeriak. Herri txikietan, jaiak auzokideak biltzeko unea dira, eta kanpoan bizi diren herritar askok herrira itzultzeko aprobetxatzen dute, uda amaitu aurretik.

## San Bartolome Espainian eta Europan

Espainian, San Bartolome herri askotako zaindaria da, eta abuztuaren 24aren inguruan ospatzen dira jai horiek, batez ere landa-eremuan. Uzta-garaiaren amaierarekin bat egiten duenez, ohikoa izan da nekazaritza-azokak eta abere-azokak egitea egun horretan. Hainbat udalerrik santuaren izena daramate, hala nola San Bartolomé de Tirajana, Kanaria Handian, eta San Bartolomé, Lanzaroten.

Europan, Frankfurteko katedrala San Bartolomeri eskainia dago. Eliza horretan aukeratzen eta, geroago, koroatzen zituzten Erromatar Inperio Santuko enperadoreak, eta horrek garrantzi berezia eman zion santuaren izenari Alemaniako historian. Londresen, San Bartolome ospitalea dago, XII. mendean sortua, hiriko ospitale zaharrenetakoa.

Abuztuaren 24ak, gainera, oihartzun iluna du Europako historian: 1572an, egun horretan hasi zen Parisen San Bartolome gaueko sarraskia, Frantziako erlijio-gerretan milaka hugonote, hau da, protestante, hil zituztenean. Gertakari hori Frantziako historiako une gogorrenetako bat da, eta "San Bartolome gaua" esapidea sarraski baten sinonimo bihurtu zen.

## Abuztuaren 24a tokiko jaieguna

San Bartolomeren eguna ez da jaiegun nazionala, ezta Euskadiko jaiegun orokorra ere. Espainiako lan-egutegian urtean hamalau jaiegun daude gehienez, eta haietako bi tokikoak dira: udal bakoitzak proposatzen ditu urtero, eta autonomia-erkidegoko lan-agintaritzak onartzen ditu. Euskadin, Eusko Jaurlaritzak argitaratzen du zerrenda Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian (EHAA).

San Bartolome zaindari duten udal askok abuztuaren 24a aukeratzen dute bi jaiegun horietako bat izateko, eta beste batzuek jaien barruko beste egun bat. Horregatik, abuztuaren 24a jaieguna da herri batzuetan eta lan-eguna inguruko beste batzuetan. Abuztuan izanik, langile askok oporretan dute egun hori, baina lantegi eta zerbitzuetan lanean jarraitzen dutenentzat garrantzitsua da herri bakoitzaren egutegia ezagutzea.

Orri honek erakusten du zein udalerrik duten San Bartolomeren eguna tokiko jaieguntzat, eta zein datatan, argitaratutako egutegien arabera.

## Bitxikeriak

- Bartolome izena aramierazko Bar-Talmai izenetik dator, "Talmairen semea", eta euskaraz Bartolo ere esaten zaio herri-hizkeran.
- Natanael izenak, hebreeraz, "Jainkoak emana" esan nahi du; Bartolome, berriz, abizen moduko izena zen, eta horregatik uste da pertsona bera izan zitekeela.
- Michelangelok 1536 eta 1541 artean margotu zuen Azken Epaiketa Kapera Sixtinoko aldare-horman, eta San Bartolomeren irudia Kristoren ondoan dago, haren azpian.
- Erromako San Bartolome basilika, Tiber ibaiaren uhartean, gaur egun XX. eta XXI. mendeetako martiri kristauen oroimenari eskainia dago.
- Frankfurteko katedralak, ofizialki eliza nagusia izan arren, ez du inoiz apezpiku-egoitzarik izan; "katedral" izena enperadoreen hauteskundeengatik eman zitzaion.

2026an, San Bartolome abuztuaren 24a, astelehena da tokiko jai gisa duten udalerri guztietan. Astelehena denez, hiru eguneko asteburua egiten du. Tokiko jai asko udalerriko parrokiaren zaindari den santuaren edo Andre Mariaren egunarekin bat datoz, eta horregatik santu bera eskualde osoko herrietan agertzen da. Udalerri bakoitzaren egutegia .ics formatuan deskarga daiteke, Google Calendarren, Outlooken edo mugikorrean gehitzeko, urteko jaiegun guztiekin. BOEk udazkenero argitaratzen ditu hurrengo urteko jaiak; ondoren, erkidegoek beren aldizkarietan argitaratzen dute egutegia, eta udalek beren bi tokiko jaiak proposatzen dituzte.

San Bartolome tokiko jaia da 2026an hemengo 8 udalerritan: 5 probintzia. Biztanle gehien dituztenak hauek dira: San Bartolomé de Tirajana, Benicarló, Gatika, Areatza eta Okondo; zerrenda osoa, udalerri bakoitzaren lan-egutegiarekin, goian dago. Espainian, urtean gehienez hamalau lan-jaiegun daude: hamabi estatuko eta autonomia-erkidegoko, erkidego bakoitzak estatuko zerrendatik abiatuta finkatzen dituenak, eta gehienez bi tokiko, udal bakoitzak erabakitzen dituenak. Jaiegun batean lan egin behar duenak, oro har, beste atseden-egun bat edo ordainsari gehigarri bat jasotzen du, bere hitzarmen kolektiboak ezarritakoaren arabera.

Udalerri bakoitzak gehienez bi tokiko jai ditu urtean: udalbatzak proposatzen ditu, erkidegoko lan-agintaritzak onartzen ditu, eta, estatukoak bezala, ordainduak eta berreskuratu beharrik gabekoak dira. Webguneko opor-kalkulagailuak jaiegun hau eta udalerri bakoitzeko gainerakoak konbinatzen ditu, egun libreei ahalik eta etekin handiena ateratzeko. Gaur zer jai den eta asteburuko jaiak erakusten dituzten orriek egunez egun biltzen dituzte tokiko jaia ospatzen duten udalerriak.

## Ohiko galderak

**Noiz da San Bartolome 2026an?**
2026an, San Bartolome abuztuaren 24a, astelehena da.

**Non da tokiko jaia San Bartolome?**
2026an, hemengo 8 udalerritan: 5 probintzia; besteak beste, San Bartolomé de Tirajana, Benicarló, Gatika, Areatza eta Okondo.

**Jaieguna al da San Bartolome San Bartolomé de Tirajanan?**
Bai: 2026an San Bartolomé de Tirajanako bi tokiko jaietako bat da, abuztuaren 24a, astelehena.

Iturria: https://www.festivosmunicipales.com/eu/tokiko-jaiak/san-bartolome