Nor izan zen Loiolako San Inazio
Iñigo López de Loiola 1491n jaio zen Loiolako dorretxean, Azpeitiko lurretan, Urola ibaiaren ibarrean. Familia nobleko seme gaztena zen, eta gaztetan Gaztelako gortean hezi zen, Juan Velázquez de Cuéllar diruzain nagusiaren etxean, Arevalon. Gerora, Najerako dukearen zerbitzura sartu zen, eta armen bizitza aukeratu zuen: ospea, ohorea eta abentura bilatzen zituen zalduna zen.
1521ean, Iruñeko gazteluaren defentsan zegoela, frantziar armadaren setioan, kanoi-bala batek hanka bat zauritu zion. Loiolara eraman zuten, eta han egin zuen sendatze luzea bihurtu zen bere bizitzako unerik erabakigarriena. Zalduntza-liburuen ordez, etxean zeuden bi liburu irakurri zituen: Kristoren bizitza eta santuen bizitzak. Irakurketa horiek barne-aldaketa sakona eragin zioten, eta bizitza Jainkoaren zerbitzura jartzea erabaki zuen.
Sendatu ondoren, 1522an, Arantzazutik igaro eta Montserratera joan zen, eta han utzi zituen bere ezpata eta zaldun-jantziak Andre Mariaren aurrean. Hurrengo hilabeteak Manresan eman zituen, otoitzean eta penitentzian, eta bertan idazten hasi zen gerora Gogo Jardunak (Ejercicios Espirituales) izenez ezagutuko zen liburua: otoitzerako eta erabakiak hartzeko metodo bat, gaur egun ere mundu osoan erabiltzen dena.
Jesusen Lagundiaren sortzailea
Jerusalemerako erromesaldiaren ondoren, Inaziok ikasketei ekin zien heldutan: Bartzelonan, Alcalán, Salamancan eta, batez ere, Parisen. Parisko unibertsitatean ezagutu zituen bere lehen lagunak, haien artean Frantzisko Xabierkoa, nafarra. 1534ko abuztuaren 15ean, Montmartren, zazpi lagunek pobrezia- eta kastitate-botoak egin zituzten elkarrekin.
1540an, Paulo III.a aita santuak Jesusen Lagundia onartu zuen ofizialki, eta Inazio izan zen haren lehen jeneral nagusia. Erroman bizi izan zen hil arte, ordena antolatzen, Konstituzioak idazten eta mundu osora bidaltzen zituen kideen lana zuzentzen. Jesuitek ikastetxe eta unibertsitate ugari sortu zituzten Europan, Amerikan eta Asian, eta irakaskuntza bihurtu zen haien ezaugarri nagusietako bat. Misiolariak ere bidali zituzten mundu osora: Frantzisko Xabierkoa Indiara, Japoniara eta Txinako atarira iritsi zen, eta beste jesuita batzuk Amerikako eta Afrikako lurretara.
Gogo Jardunak
Inazioren obrarik eraginkorrena Gogo Jardunak da. Ez da irakurtzeko liburu bat, egiteko gida bat baizik: lau asteko egitura du, eta otoitzaldi, gogoeta eta azterketa-ariketen bidez laguntzen dio pertsonari bere bizitzaz erabakiak hartzen. Ideia nagusietako bat "izpirituen bereizmena" da: barne-mugimenduak, poza eta tristura, kontuan hartzea erabaki on bat hartzeko. 1548an onartu zuen Paulo III.ak, eta harrezkero mendeetan zehar erabili da erretiroetan, apaizen eta laikoen artean.
Inazio 1556ko uztailaren 31n hil zen Erroman. 1609an dohatsu izendatu zuten, eta 1622ko martxoaren 12an santu, Gregorio XV.a aita santuak, Frantzisko Xabierkoa, Teresa Jesusena, Isidro Nekazaria eta Felipe Neri santu izendatu zituen egun berean. Haren eguna, uztailaren 31, heriotza-egunari dagokio, santuen jaietan ohikoa den bezala.
Ikonografia
Irudietan, San Inazio jesuiten soineko beltzarekin agertzen da, burusoil eta bizarduna, eskuan liburu bat duela. Liburu horretan Lagundiaren leloa irakur daiteke askotan, "Ad maiorem Dei gloriam" (Jainkoaren aintza handiagorako), edo IHS monograma, Jesusen izenaren laburdura, jesuiten ikur bihurtu zena.
Loiola eta Azpeitia: debozioaren bihotza
Loiolako dorretxea, Inazio jaio eta bihotz-aldaketa izan zuen etxea, santutegi bihurtu zen XVII. mendearen amaieran. Austriako Mariana erreginak Jesusen Lagundiari eman zion etxea, eta haren inguruan basilika eta ikastetxe handi bat eraiki ziren. Basilikaren proiektua Carlo Fontana arkitekto italiarrari zor zaio, eta lanak XVIII. mendean zehar luzatu ziren. Kupula handiko eraikin barrokoa Urola ibarreko irudirik ezagunenetako bat da, eta Euskal Herriko barrokoaren adibide nagusietakoa.
Dorretxeak, Santa Etxea izenez ezaguna, santuaren bizitzari lotutako gelak gordetzen ditu, haien artean sendatzean egon zen gela, kapera bihurtua. Urte osoan erromes eta bisitari ugari iristen dira Loiolara, eta Inaziotar Bidearen abiapuntua ere bada: Loiolatik Manresaraino Inaziok 1522an egindako bidea gogoratzen duen erromes-bidea.
Nola ospatzen da San Inazio Azpeitian
Azpeitian, San Inazio jaiak herriko jai nagusiak dira, eta uztailaren 31aren inguruan ospatzen dira egun batzuetan. Jaiegun nagusian meza nagusia egiten da Loiolako basilikan, agintariak eta herritarrak bertan direla, eta egun horretan Loiola eta herria berezko giroan bizi dira. Jaietan ez dira falta Gipuzkoako herri-jaien ohiko osagaiak: txistularien kalejirak, dantzak, pilota-partidak, herri-kirolak, kontzertuak eta gaueko erromeriak. Azpeitiak zezen-plaza du, eta San Inazio jaietako zezen-ferioa Gipuzkoako tradizio zaharrenetakoa da.
Inaziotar Urtea
2021eko maiatzaren 20tik 2022ko uztailaren 31ra, Jesusen Lagundiak Inaziotar Urtea ospatu zuen mundu osoan, Iruñeko zauriaren eta Inazioren bihotz-aldaketaren bosgarren mendeurrena gogoratzeko. Loiola izan zen ospakizun horren erdigune nagusietako bat: santutegiak ekitaldi, erromesaldi eta erakusketa ugari hartu zituen, eta Urtea Loiolan bertan itxi zen, San Inazioren egunean. Mendeurren horrek berriro erakutsi zuen Azpeitiko santuaren irudiak Euskal Herritik kanpo duen oihartzuna.
Gipuzkoako eta Bizkaiko zaindaria
San Inazio Gipuzkoako eta Bizkaiko zaindaria da. Santu izendatu ondoren, debozioa azkar hedatu zen Euskal Herrian: jesuitek ikastetxeak ireki zituzten hainbat herritan, eta probintzietako erakundeek zaindari hartu zuten Azpeitiko santua. Hala, Inazio ez da santu unibertsal bat soilik; euskal identitatearekin oso lotuta dagoen pertsonaia ere bada, Euskal Herritik mundura zabaldu zen ordena baten sortzailea.
Patroitasun horren adierazgarri da San Inazioren martxa, gaztelaniaz "Marcha de San Ignacio" izenez ere ezaguna. Euskal Herriko doinu herrikoienetako bat da: banda eta txistulariek jotzen dute ekitaldi ofizialetan, jaietan eta ospakizun berezietan, eta Gipuzkoan eta Bizkaian himno moduko bat bihurtu da.
Bizkaian eta Gipuzkoan, herri askotan dago San Inazioren izena daraman eliza, ermita, auzo edo ikastetxe bat. Bilbon, adibidez, San Inazio auzoa dago, eta Bizkaiko eta Gipuzkoako hainbat herritan jesuiten ikastetxe zaharrak gelditzen dira, batzuk oraindik irakaskuntzan. Uztailaren 31n, ospakizun erlijiosoak egiten dira toki horietan, eta herri batzuetan auzo-jaiak ere bai.
Jesuitek Euskal Herrian izan duten eragina ez da erlijio-arlora mugatzen. Haien ikastetxeetan hezi ziren belaunaldi askotako gazteak, eta irakaskuntzaz gain, ikerketa, kultura eta gizarte-lana ere landu dituzte.
San Inazioren eguna, tokiko jaieguna
Espainiako lan-egutegian urtean hamalau jaiegun daude gehienez: estatukoak, autonomia-erkidegokoak eta tokikoak. Tokiko bi jaiegunak udal bakoitzak proposatzen ditu urtero, eta autonomia-erkidegoko lan-agintaritzak onartzen ditu; Euskadin, Eusko Jaurlaritzak argitaratzen du zerrenda Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian (EHAA). Udal gehienek herriko zaindariaren eguna edo jai nagusien egun bat aukeratzen dute, eta hor sartzen da San Inazio herri askotan.
Horregatik, uztailaren 31 lan egiteko eguna izan daiteke udalerri batean eta jaieguna inguruko beste batean. Ohikoa da Azpeitian eta Loiolarekin lotura duten herrietan jaieguna izatea, baina erabakia udal bakoitzarena da urtez urte. Egun hori astegunez erortzen denean, udako oporren hasierarekin bat egiten du askotan, eta zubiak eta asteburu luzeak sor daitezke.
Orri honek erakusten du zein udalerrik duten San Inazioren eguna tokiko jaieguntzat, eta zein datatan, argitaratutako egutegien arabera.
Bitxikeriak
- Iñigo zen santuaren jatorrizko izena. Inazio izena Parisko ikasketa-garaian hartu zuen, Antiokiako San Ignazioren omenez, ziurrenik.
- Iruñeko zauria, 1521ean, Nafarroako konkistaren ondorengo gerran gertatu zen, Nafarroako erregetzaren aldekoek eta frantziarrek hiria setiatu zutenean.
- Jesuitek sortutako ikastetxeen artean, Deustuko Unibertsitatea dago Bilbon, XIX. mendearen amaieran sortua.
- Frantzisko Xabierkoa, Inazioren lagun hurbila, Nafarroako zaindaria da, eta biak egun berean izendatu zituzten santu.
- Loiolako basilikaren kupula urrunetik ikusten da Urola ibarrean, eta Azpeitiko eta Azkoitiko paisaiaren erreferentzia da.