Zer ospatzen da abuztuaren 15ean
Abuztuaren 15ean, Eliza katolikoak Andre Mariaren Jasokundea ospatzen du: Jesusen ama, bere lurreko bizitza amaitu zenean, gorputz eta arima zerura jaso zutela, Jainkoaren aintzara. Kristau-fedearentzat, Mariaren jasokundea Jesusen berpizkundearen ondorioa eta iragarpena da: kristau guztiei agindutakoaren lehen gauzatzea, alegia.
Jai hori Andre Mariaren jai garrantzitsuena da urtean, eta oso errotuta dago Europako herri-tradizioan. Euskal Herrian, Andre Maria edo Andra Mari da eliza, ermita eta baseliza askoren zaindaria, eta abuztuaren 15a herri askotako jai nagusiaren eguna da. Horregatik, egunak erlijio-esanahia ez ezik gizarte- eta jai-izaera sendoa ere badu.
Ebanjelioek ez dute Mariaren heriotzaz edo jasokundeaz ezer kontatzen. Sinesmen hori lehen mendeetako kristau-tradizioan eta testu apokrifoetan oinarritzen da, eta Elizaren ospakizunetan zehar garatu zen pixkanaka.
Askotan nahasten diren bi jai bereizi behar dira. Igokundea, Pazkoaren ondorengo berrogeigarren egunean ospatzen dena, Jesus bere indarrez zerura igo zela adierazten du. Jasokundeak, aldiz, Maria Jainkoak zerura jaso zuela esan nahi du: ez zen bere kabuz igo, jaso egin zuten. Euskarazko bi hitzek, igo eta jaso, ondo islatzen dute ñabardura hori.
Lokartzetik dogmara: jaiaren historia
Mariaren heriotzaren eta zerura igotzearen inguruko ospakizuna Ekialdeko elizetan sortu zen, V. eta VI. mendeetan, "Lokartzea" izenarekin (grezieraz, koimesis): Mariak heriotzaren ordez lo hartu zuela eta zerura eraman zutela adierazten du izen horrek. Mauricio enperadore bizantziarrak, VI. mendearen amaieran, abuztuaren 15ean finkatu zuen jaia bere inperio osoan.
Erroman, VII. mendean onartu zen jaia, eta Erdi Aroan zehar Mendebaldeko kristautasunaren jai nagusietako bat bihurtu zen. Mendeetan zehar, katedral, eliza eta monasterio ugari eskaini zitzaizkion Jasokundeari, eta Europako artean irudi hedatuenetako bat izan zen: Maria aingeruek zerura eramaten dutela.
Sinesmena aspalditik zegoen arren, Eliza katolikoak ez zuen dogma gisa aldarrikatu XX. mendera arte. 1950eko azaroaren 1ean, Pio XII.a aita santuak Munificentissimus Deus konstituzio apostolikoaren bidez aldarrikatu zuen Mariaren jasokundea fede-egia dela. Eliza ortodoxoek Lokartzea ospatzen jarraitzen dute abuztuaren 15ean, eta egutegi juliotarra erabiltzen dutenek abuztuaren 28an, egutegi gregorianoaren arabera.
Jasokundea margolari handien gai izan da. Tizianok Veneziako Frari elizarako margotutako "Assunta" XVI. mendearen hasierako lan ospetsua da, eta El Grecok ere margotu zuen gaia, Toledon bizi zela. Irudi horietan, Maria hodeien gainean ageri da, apostoluak behean, hilobi hutsaren inguruan, harriduraz begira.
Abuztuaren 15a Euskal Herriko jaietan
Andra Mari jaiak
Euskal Herriko herri eta auzo askok abuztuaren 15aren inguruan ospatzen dituzte beren jaiak, Andra Mari jaiak deituak. Meza nagusia, prozesioa, dantzak, herri-bazkariak, kirol-lehiaketak eta gaueko erromeriak dira jai horien osagai ohikoenak. Uda betean izanik, kanpoan bizi diren herritar asko herrira itzultzen dira egun horietan, eta jaiek familia eta lagunak biltzeko balio dute.
Jai horietan, Euskal Herriko herri-jaietako osagai ohikoenak ez dira falta: aurreskua plazan, agintarien eta herritarren omenez; txistularien kalejirak; herri-kirolak, aizkolariak, harri-jasotzaileak eta sokatira; pilota-partidak frontoian; eta gaueko erromeriak, trikitixarekin edo talde musikalekin. Abuztuaren 15eko meza nagusiaren ondoren, herri askotan aurreskua dantzatzen da elizaren aurrean edo plazan.
Donostiako Aste Nagusia
Donostian, Aste Nagusia abuztuaren 15a barne hartzen duen astean ospatzen da, eta hiriko jai nagusia da. Ezagunena Nazioarteko Su Artifizialen Lehiaketa da: gauero, piroteknia-enpresa batek bere ikuskizuna aurkezten du Kontxako badian, eta milaka lagun biltzen dira hondartzan eta pasealekuetan ikusteko. Kontzertuak, herri-kirolak eta kultura-ekitaldiak ere izaten dira aste osoan.
Bilboko Aste Nagusia
Bilbon, Aste Nagusia abuztuaren 15aren ondorengo lehen larunbatean hasten da, eta bederatzi egunez irauten du. Marijaia da jaien ikurra, eta txosnak, kontzertuak, su artifizialak eta herri-kirolak dira bertako osagai nagusiak. Abuztuaren 15a, beraz, Bilboko jaien atari gisa ere bizi da.
Nafarroan eta Araban
Nafarroan eta Araban ere, herri askok abuztuaren 15aren inguruan ospatzen dituzte beren jaiak, Andre Mariaren izenean. Uda betean erortzen denez, abuztuaren 15a urteko jaiegunik ospatuenetako bat da landa-eremuan, eta herri txikietan biztanle-kopurua asko handitzen da egun horietan.
Andre Mariaren santutegiak
Euskal Herriko santutegi ezagunenetako asko Andre Mariari eskainiak dira: Arantzazu Gipuzkoan, Begoña Bizkaian, Estibaliz Araban eta Uxue Nafarroan, besteak beste. Santutegi bakoitzak bere jai-eguna du, eta ez dute zertan abuztuaren 15ean izan; hala ere, Andre Mariarekiko debozioak Euskal Herriko erlijio-bizitzan duen tokia erakusten dute, eta abuztuaren 15a, Mariaren jai nagusia izanik, egun berezia da haietan guztietan. Gaztelaniaz, herri-tradizioan, "Virgen de agosto" ere esaten zaio egun honi, eta Espainiako herri askotan ere udako jai nagusien eguna da.
Udaren erdiko jaieguna
Gizarte-bizitzan, abuztuaren 15a udako oporraldiaren bihotza da. Askok egun horren inguruan antolatzen dituzte beren oporrak, eta egunak astearen hasieran edo amaieran bat egiten duenean, zubi luzeak sortzen dira. Errepideetan joan-etorri handienetako batzuk gertatzen dira abuztuaren 15aren bezperetan eta ondorengo egunetan.
Industrian, lantegi askok abuztuan ixten dute, eta abuztuaren 15a oporraldi orokorraren barruan geratzen da sarritan. Hiri handietan, aldiz, giroa lasaiagoa izan ohi da, jende asko kanpoan baitago, eta merkataritza eta zerbitzu askok ordutegi murriztua izaten dute.
Ipar Euskal Herrian ere abuztuaren 15a jaieguna da, eta Lourdesen, Pirinioen iparraldean, erromesaldi nazionala egiten da egun horren inguruan, Frantziako eta Europako hainbat tokitatik etorritako milaka erromesekin.
Abuztuaren 15a lan-egutegian
Andre Mariaren Jasokundea Espainiako jai nazionalen artean dago, 1983ko Errege Dekretu 2001/1983ak jasotzen dituen jai erlijiosoetako bat bezala, 1979an Espainiaren eta Egoitza Santuaren artean sinatutako akordioaren ondorioz. Ez da Langileen Estatutuak bermatzen dituen lau jai ukiezinetako bat, baina praktikan erkidego guztiek mantentzen dute jaieguntzat.
Abuztuaren 15a igandez erortzen denean, autonomia-erkidegoek erabakitzen dute jaia hurrengo astelehenera eraman ala igandez galdutako jaieguna beste jai propio batekin ordeztu. Hori dela eta, urte horietan, erkidego batzuetan abuztuaren 16a izaten da jaieguna, eta beste batzuetan ez. Urte bakoitzeko egutegi zehatza BOEn eta erkidego bakoitzaren aldizkari ofizialean argitaratzen da: Euskadin, EHAAn, eta Nafarroan, Nafarroako Aldizkari Ofizialean.
Horrez gain, udal bakoitzak bi tokiko jaiegun aukeratzen ditu urtero, eta askok beren herriko jai nagusien egunetan kokatzen dituzte. Abuztuan jaiak ospatzen dituzten herrietan, beraz, abuztuaren 15aren inguruan izan daitezke tokiko jaiegunak ere; udal bakoitzaren egutegia kontsultatu behar da.
Bitxikeriak
- Elxeko (Alacant) Misteri d'Elx antzezpen liriko erlijiosoak Mariaren lokartzea eta jasokundea antzezten ditu abuztuaren 14an eta 15ean, eta UNESCOk Gizateriaren Ondare Ahozko eta Immaterial izendatu zuen 2001ean.
- Frantzian, Belgikan, Italian, Austrian eta Europako beste herrialde askotan ere jaieguna da abuztuaren 15a; Italian "Ferragosto" deitzen zaio, eta udako jai handiena da.
- Ipar Euskal Herrian ere jaieguna da, Frantziako jai ofizialen artean baitago.
- Euskaraz, "Andra Mari" izena eliza eta ermita askoren izenetan agertzen da, eta "Andramari" edo "Andre Maria" bezalako aldaerak ere erabiltzen dira toponimian eta herri-tradizioan.