Por que se celebra o 1 de maio
O 1 de maio é o Día Internacional dos Traballadores, unha xornada de reivindicación obreira que se celebra en boa parte do mundo. A súa orixe está nos Estados Unidos. O 1 de maio de 1886, centos de miles de traballadores foron á folga en varias cidades para esixir a xornada de oito horas, nunha época na que eran habituais as xornadas de doce ou máis horas diarias.
Chicago foi o centro do movemento. Nos días seguintes, os enfrontamentos coa policía e, sobre todo, a revolta de Haymarket, o 4 de maio, na que estoupou unha bomba durante un mitin, remataron cun xuízo contra varios dirixentes anarquistas. Varios deles foron executados. O proceso, moi cuestionado xa naquel momento, converteu os acusados nos chamados mártires de Chicago e fixo do 1 de maio un símbolo para o movemento obreiro internacional.
De xornada de loita a festa laboral
En 1889, o congreso socialista celebrado en París, no que naceu a Segunda Internacional, acordou convocar unha gran manifestación internacional o 1 de maio do ano seguinte para reclamar a xornada de oito horas. En 1890 houbo mobilizacións en moitos países europeos, tamén en España, e desde entón a data repetiuse cada ano.
A reivindicación das oito horas tardou en converterse en lei. En España, a xornada máxima de oito horas estableceuse con carácter xeral en 1919, despois da folga da empresa eléctrica coñecida como La Canadenca, en Barcelona, o que situou o país entre os primeiros de Europa en recoñecela.
O 1 de maio en España
A historia do 1 de maio en España reflicte a historia política do país. Durante a Segunda República foi festa oficial. A ditadura franquista prohibiu as celebracións obreiras e, a partir de 1956, recuperou o día como festa relixiosa de San Xosé Obreiro, unha advocación que o papa Pío XII creara pouco antes para dar un sentido cristián á festa do traballo. As manifestacións sindicais seguiron sendo ilegais e reprimidas.
Coa Transición, o 1 de maio volveu ser unha xornada de mobilización. En 1978 celebráronse as primeiras manifestacións legais do Primeiro de Maio despois da ditadura, xa coa liberdade sindical recoñecida. Desde entón, os sindicatos convocan cada ano manifestacións nas principais cidades, con reivindicacións que cambian segundo a situación económica: emprego, salarios, pensións, vivenda ou igualdade.
En Galicia, as centrais sindicais con maior presenza convocan as súas propias marchas en cidades como Vigo, A Coruña, Santiago de Compostela, Ferrol, Ourense, Lugo ou Pontevedra.
O Estatuto dos Traballadores, aprobado en 1980, regula hoxe a xornada, os descansos e as festas laborais. Na súa redacción vixente, fixa a duración máxima da xornada ordinaria en corenta horas semanais de traballo efectivo de media en cómputo anual.
Os maios en Galicia
En Galicia, o comezo de maio está asociado tamén a unha tradición moito máis antiga que a festa obreira: os maios. Trátase dunha celebración da chegada da primavera, documentada en moitas partes de Europa, que en Galicia ten unha forma propia. O maio é unha figura, normalmente cónica ou con forma humana, cuberta de follas, flores, fentos, musgo e outras plantas, que se leva polas rúas ou se expón nas prazas.
Arredor do maio, grupos de mozos ou de veciños cantan coplas, moitas veces satíricas, nas que comentan os sucesos do ano e critican con humor as autoridades e a vida pública. A tradición mantense especialmente viva na cidade de Ourense e noutras vilas galegas, e moitos concellos e asociacións organizan concursos de maios a comezos do mes. Os colexios tamén participan, e para moitos nenos galegos facer un maio é unha das actividades escolares da primavera.
Os estudosos relacionan os maios cos ritos agrarios que celebraban o renacer da vexetación e a fertilidade da terra, aínda que a forma actual da festa, coas súas coplas de crítica social, é resultado dunha longa evolución.
A xornada de oito horas no mundo
A reivindicación que deu orixe ao 1 de maio converteuse en norma internacional en 1919, cando a recentemente creada Organización Internacional do Traballo aprobou o seu primeiro convenio, dedicado precisamente a limitar a xornada na industria a oito horas diarias e corenta e oito semanais. Ese mesmo ano, España establecera a xornada de oito horas por decreto.
Nas décadas seguintes, a negociación colectiva e as leis foron reducindo o tempo de traballo. En España, a xornada máxima de corenta horas semanais fixouse en 1983. O 1 de maio segue a ser a data na que os sindicatos expoñen publicamente as súas reivindicacións sobre o tempo de traballo, os salarios e as condicións laborais.
A Festa do Traballo no calendario laboral
O 1 de maio é unha das festas laborais de ámbito nacional e figura entre as que as comunidades autónomas non poden substituír. É, polo tanto, día non laborable en toda España.
Cando o 1 de maio cae en domingo, cada comunidade autónoma decide no seu calendario anual se traslada o descanso ao luns seguinte ou se emprega ese día para outra festa propia. Cando cae en venres ou en luns, forma un fin de semana longo, e cando cae en martes ou en xoves dá pé a pontes que moitas empresas e traballadores aproveitan.
O 1 de maio tamén é o día no que se celebra o Día do Traballo en case toda Europa e América Latina. Os Estados Unidos, onde naceu a reivindicación, celebran o seu Labor Day o primeiro luns de setembro.