Que se celebra o 12 de outubro
O 12 de outubro é a Festa Nacional de España. A data lembra a chegada da expedición de Cristovo Colón a unha illa das Bahamas, que os seus habitantes chamaban Guanahaní, o 12 de outubro de 1492. Ese desembarco abriu un período de contacto entre Europa e América que transformou a historia dos dous continentes e que deu orixe a unha comunidade de países unidos pola lingua e por séculos de historia compartida.
A lei que regula a festa explica a elección da data como a dun momento no que España, a piques de completar a súa unidade política, inicia un período de proxección lingüística e cultural máis alá dos límites europeos. A data ten, polo tanto, un carácter cívico: non conmemora unha batalla nin unha fundación, senón un feito histórico de alcance mundial.
A lei de 1987
A Festa Nacional, tal como existe hoxe, está regulada pola Lei 18/1987, do 7 de outubro, que establece o día da Festa Nacional de España no 12 de outubro. É unha lei moi breve: o seu artigo único declara o 12 de outubro festa nacional de España a todos os efectos.
Antes de 1987, a data xa tiña unha longa historia. En 1918, unha lei declarou o 12 de outubro festa nacional co nome de Festa da Raza, en referencia aos pobos vinculados pola lingua e a cultura hispánicas. Durante o franquismo pasou a denominarse oficialmente Día da Hispanidade, un nome que se segue usando de modo popular. Coa democracia, a festa mantivo a data pero cambiou de nome e de enfoque, e hoxe a lei fala simplemente de Festa Nacional de España.
Como se celebra
O acto central da Festa Nacional é o desfile militar que se celebra en Madrid, presidido polo rei como xefe do Estado e capitán xeral das Forzas Armadas, coa presenza do Goberno e doutras autoridades. O acto inclúe a homenaxe aos que deron a súa vida por España, o izamento da bandeira e un desfile aéreo, e conclúe cunha recepción no Palacio Real.
Fóra de Madrid, a xornada vívese en moitos lugares como un día de descanso. Nos consulados e embaixadas españolas no estranxeiro organízanse recepcións, e nos países de América Latina a data ten celebracións propias con nomes distintos segundo o país.
A Virxe do Pilar
O 12 de outubro é tamén a festa da Virxe do Pilar, patroa de Zaragoza e da Hispanidade. Segundo a tradición, a Virxe apareceuse sobre unha columna, o pilar, ao apóstolo Santiago mentres predicaba á beira do Ebro. A coincidencia da data reforza o carácter festivo do día en Aragón, onde as festas do Pilar enchen Zaragoza durante unha semana, coa ofrenda de flores á Virxe como acto máis multitudinario.
A Virxe do Pilar é ademais a patroa da Garda Civil, que celebra o 12 de outubro con actos nos seus cuarteis de toda España.
Galicia e a primeira noticia do descubrimento
Galicia ten un vínculo particular coa historia que lembra o 12 de outubro. A comezos de marzo de 1493, a carabela Pinta, ao mando de Martín Alonso Pinzón, chegou a Baiona despois de separarse da Niña de Colón por un temporal. Baiona foi así o primeiro porto europeo ao que chegou a nova do descubrimento de América.
A vila lembra o feito cada ano coa Festa da Arribada, unha celebración de ambientación medieval no seu centro histórico, e no porto pódese visitar unha réplica da carabela.
A emigración galega a América, moi numerosa entre o século XIX e mediados do XX, é outro dos lazos que unen Galicia cos países do outro lado do Atlántico. Buenos Aires, Montevideo, A Habana ou Caracas tiveron grandes colectividades galegas, e moitas das súas sociedades seguen activas.
Outras miradas sobre o 12 de outubro
Ao outro lado do Atlántico, a data ten lecturas moi diversas. Para moitos pobos indíxenas e movementos sociais, o 12 de outubro simboliza o comezo da conquista e da colonización, e nas últimas décadas varios países cambiaron o nome e o sentido da celebración. Venezuela denomínao Día da Resistencia Indíxena desde 2002, e Arxentina celebra desde 2010 o Día do Respecto á Diversidade Cultural. Noutros países mantense o nome de Día da Raza ou de Día da Hispanidade, e nos Estados Unidos celébrase o Columbus Day o segundo luns de outubro.
En España, o debate sobre o significado da data tamén está presente, aínda que a lei de 1987 lle dá un sentido centrado na proxección lingüística e cultural de España e na comunidade de países de lingua española.
O 12 de outubro no calendario laboral
A Festa Nacional é, xunto co Día da Constitución, unha das dúas festas de carácter cívico que o Real decreto 2001/1983 establece como festas laborais de ámbito nacional. Pertence ao grupo das que as comunidades autónomas non poden substituír, polo que é festivo en toda España.
Cando o 12 de outubro cae en domingo, as comunidades autónomas poden trasladar o descanso ao luns seguinte ou aproveitar a data para incluír outra festa propia, segundo decida cada unha no seu calendario anual. Cando cae en luns ou en venres, forma unha das pontes máis esperadas do outono.
No calendario de festas nacionais, o 12 de outubro é a primeira despois do 15 de agosto, e a seguinte é Todos os Santos, o 1 de novembro, de modo que o outono concentra tres festivos nacionais en menos de dous meses, contando o Día da Constitución.