Que se recorda o Venres Santo
O Venres Santo é o día no que os cristiáns lembran a paixón e a morte de Xesús de Nazaret. Segundo os evanxeos, despois de ser detido no horto de Xetsemaní, Xesús foi xulgado polas autoridades relixiosas de Xerusalén e entregado ao gobernador romano Poncio Pilato, que o condenou a morrer crucificado. Foi azoutado, coroado de espiñas e obrigado a levar a cruz ata o monte Calvario, onde morreu pola tarde. O seu corpo foi baixado da cruz e enterrado nun sepulcro novo antes do comezo do sábado xudeu.
Para a fe cristiá, esa morte ten un sentido de redención: Xesús entrega a súa vida pola salvación da humanidade. O Venres Santo non se vive como un día de derrota, senón como o paso previo á Resurrección que se celebra no domingo de Pascua. Aínda así, o ton do día é de silencio, sobriedade e recollemento.
Un día sen misa
O Venres Santo é o único día do ano no que a Igrexa católica non celebra a misa. No seu lugar, pola tarde, ten lugar a celebración da Paixón do Señor, que se organiza en tres partes: a lectura do relato da paixón segundo o Evanxeo de Xoán, a adoración da cruz, na que os fieis se achegan a venerala, e a comuñón coas formas consagradas o día anterior.
É tamén día de xaxún e abstinencia de carne para os católicos, e un dos momentos de maior intensidade da piedade popular. O vía crucis, que percorre en catorce estacións o camiño de Xesús ata o Calvario, rézase en igrexas e rúas. En moitos lugares mantense o sermón das Sete Palabras, que comenta as frases que os evanxeos atribúen a Xesús na cruz.
As procesións do Santo Enterro
As procesións son a expresión máis visible do Venres Santo en España. As confrarías levan polas rúas pasos que representan as escenas da paixón: o encontro coa nai, a crucifixión, o descendemento e o Cristo xacente. A procesión do Santo Enterro, que acompaña a imaxe de Cristo morto, adoita ser a máis solemne do día e percorre as rúas á noite, ás veces en silencio e á luz das velas.
En Galicia, a Semana Santa de Ferrol e a de Viveiro teñen a declaración de Festa de Interese Turístico Internacional, e o Venres Santo concentra nelas algunhas das procesións de maior participación. Noutras cidades e vilas galegas, como Santiago de Compostela, Lugo ou Mondoñedo, a Semana Santa ten recoñecemento como Festa de Interese Turístico de Galicia. Nas parroquias rurais, a celebración adoita reducirse aos oficios e a un vía crucis arredor da igrexa ou do adro.
Na cociña, a abstinencia de carne deu lugar a unha tradición de pratos de peixe, legumes e verduras. O bacallau, que se conservaba en salgadura e podía chegar a calquera recuncho do interior, é o gran protagonista destes días en boa parte de España, e as torrixas son o doce máis característico da Semana Santa.
Como se fixa a data
Como toda a Semana Santa, o Venres Santo depende da data da Pascua. O criterio procede do Concilio de Nicea, no ano 325: o domingo de Pascua é o primeiro domingo despois da primeira lúa chea que segue ao equinoccio de primavera, fixado para o cálculo no 21 de marzo. O Venres Santo, dous días antes, pode caer entre o 20 de marzo e o 23 de abril.
As igrexas ortodoxas calculan a Pascua co calendario xuliano, de modo que o seu Venres Santo non adoita coincidir co das igrexas católica e protestantes, aínda que algúns anos as datas coinciden.
Os indultos de Semana Santa
Unha tradición pouco coñecida do Venres Santo e dos días próximos é a dos indultos. Desde hai séculos, algunhas confrarías teñen o privilexio de solicitar cada ano o perdón dun preso, e o Goberno aproba eses indultos no Consello de Ministros nas semanas previas á Semana Santa. Nalgunhas cidades, o preso indultado participa despois na procesión da confraría que pediu o seu perdón.
O Venres Santo noutras tradicións cristiás
O Venres Santo é unha data importante para todas as confesións cristiás. Nas igrexas protestantes celébranse cultos dedicados á paixón, e en países de tradición protestante, como o Reino Unido ou Alemaña, é tamén festivo. Nas igrexas ortodoxas, o chamado Gran Venres é un día de xaxún estrito, con oficios nos que se leva en procesión un pano bordado que representa o corpo de Cristo no sepulcro.
Na liturxia católica de rito latino, a cor propia do Venres Santo é o vermello, que simboliza o sangue e o martirio, e os altares permanecen espidos durante todo o día.
O Venres Santo no calendario laboral
O Venres Santo é unha das festas laborais de ámbito nacional e pertence ao grupo das que as comunidades autónomas non poden substituír por outras propias. Por iso é festivo en toda España, ao contrario que o Xoves Santo, que algunhas comunidades cambian polo Luns de Pascua.
Ao caer sempre en venres, nunca é preciso trasladalo e forma sempre un fin de semana longo. Onde o Xoves Santo tamén é festivo, a Semana Santa ofrece unha ponte de catro días, e onde o festivo autonómico é o Luns de Pascua, o descanso esténdese do venres ao luns.
Durante décadas, o Venres Santo implicou en España restricións na vida pública: espectáculos suspendidos, comercios pechados e emisoras con música sacra. Hoxe a vida civil segue o seu curso normal, e o día combina a celebración relixiosa de quen a practica co descanso e o turismo.