Que se conmemora o Xoves Santo
O Xoves Santo lembra a última cea que Xesús compartiu cos seus discípulos en Xerusalén antes de ser detido. Os evanxeos sitúan esa cea no marco da Pascua xudía, a festa que conmemora a saída do pobo de Israel de Exipto. Durante a cea, segundo o relato evanxélico, Xesús partiu o pan e repartiu o viño presentándoos como o seu corpo e o seu sangue. Para a tradición católica, ese xesto é a institución da Eucaristía e do sacerdocio.
O Evanxeo de Xoán engade outro episodio: antes de cear, Xesús lavoulles os pés aos discípulos, unha tarefa propia dos servos, e pediulles que fixesen o mesmo uns cos outros. Dese mandato, en latín mandatum, vén o nome que recibe o día nalgunhas linguas. Ao final da noite, Xesús saíu ao horto de Xetsemaní para rezar, e alí foi arrestado despois da traizón de Xudas.
O comezo do Triduo Pascual
Na liturxia católica, o Xoves Santo pecha a Coresma e abre o Triduo Pascual, os tres días centrais do ano cristián que conducen á Pascua de Resurrección. Pola mañá, nas catedrais celébrase a misa crismal, na que o bispo bendí os óleos que se empregarán durante o ano nos sacramentos.
Á tarde celébrase a misa da Cea do Señor, a única do día nas parroquias. Nela adoita representarse o lavatorio dos pés, co celebrante lavando os pés a doce persoas da comunidade. Ao remate, o Santísimo trasládase a un altar adornado, o monumento, e os altares quedan espidos. Moitos fieis visitan os monumentos de varias igrexas durante a tarde e a noite, e en moitos lugares celébrase unha hora santa en lembranza da oración de Xesús no horto.
Como se calcula a data
O Xoves Santo non ten data fixa porque depende da Pascua. Desde o Concilio de Nicea, no ano 325, a Pascua celébrase o domingo seguinte á primeira lúa chea posterior ao equinoccio de primavera, que para este cálculo se fixa no 21 de marzo. O resultado é que o domingo de Pascua cae sempre entre o 22 de marzo e o 25 de abril, e o Xoves Santo, tres días antes, entre o 19 de marzo e o 22 de abril.
Esta regra fai que a Semana Santa poida caer a finais de marzo ou ben entrado abril, e iso inflúe no calendario escolar, nas vacacións de primavera e na actividade turística.
Na misa da Cea do Señor cántase o Gloria cun repique de campás, que despois quedan en silencio ata a Vixilia Pascual da noite do sábado. En moitas igrexas, durante eses días, as campás substitúense polo son de madeira das matracas.
A Semana Santa en Galicia
As procesións de Semana Santa forman parte da vida de moitas vilas e cidades galegas. Dúas delas teñen a declaración de Festa de Interese Turístico Internacional: a Semana Santa de Ferrol e a de Viveiro. En ambas as dúas, as confrarías organizan procesións durante varios días, con pasos, bandas de música e un público que enche as rúas.
Viveiro conserva imaxinería de varios séculos de antigüidade e unha forte implicación veciñal nas súas confrarías. Outras celebracións galegas, como as de Santiago de Compostela, Lugo ou Mondoñedo, teñen recoñecemento como Festa de Interese Turístico de Galicia.
O Xoves Santo, en concreto, é un dos días de maior actividade procesional. Nalgunhas localidades saen pasos dedicados á Última Cea ou á oración no horto, e en moitas parroquias os actos fanse á noite, despois dos oficios.
A Última Cea nos evanxeos
Os evanxeos de Mateo, Marcos e Lucas presentan a Última Cea como a cea da Pascua xudía, a festa que lembra a liberación de Israel da escravitude en Exipto. O Evanxeo de Xoán, en cambio, sitúa a cea a véspera da Pascua, de modo que a morte de Xesús coincide co momento en que no templo se sacrificaban os años pascuais. Os estudosos debaten desde hai séculos como conciliar as dúas cronoloxías.
A tradición sitúa a cea no Cenáculo, unha sala do monte Sión de Xerusalén que se converteu nun lugar de peregrinación. A escena inspirou innumerables obras de arte, entre elas A Última Cea de Leonardo da Vinci, pintada a finais do século XV no refectorio dun convento de Milán. O lavatorio dos pés mantense tamén como xesto público dos papas, que nos últimos anos o realizaron con presos, enfermos ou refuxiados.
O Xoves Santo no calendario laboral
O Xoves Santo é unha das festas nacionais que as comunidades autónomas poden substituír por outra de tradición propia, segundo o Real decreto 2001/1983. Na práctica, a maioría das comunidades manteno como festivo, e hai algunhas que o cambian, normalmente polo Luns de Pascua. Por iso, ao contrario que o Venres Santo, non é festivo en todo o país.
Onde é festivo, o Xoves e o Venres Santo forman unha ponte de catro días co fin de semana, unha das máis esperadas da primavera e unha das que máis desprazamentos xera en toda España. As estradas e as estacións enchen desde a tarde do mércores, e moitas familias aproveitan para volver á súa vila de orixe.
Como a data depende da Pascua, o Xoves Santo pode coincidir con outras festas. Cando cae o 19 de marzo, a festa de San Xosé e o Xoves Santo coinciden no mesmo día, e as comunidades que tiñan previstas as dúas deben decidir como reorganizar o seu calendario.