Por que se celebra o 6 de decembro
O 6 de decembro de 1978, os cidadáns españois votaron en referendo o texto da nova Constitución, que fora aprobado semanas antes polas Cortes. O resultado foi un si claro: arredor do 88 % dos votos emitidos foron favorables, cunha participación próxima ao 67 % do censo. O Día da Constitución conmemora esa votación, que pechou o proceso constituínte e abriu unha nova etapa democrática despois de case catro décadas de ditadura.
A data non corresponde á entrada en vigor do texto. O rei Xoán Carlos I sancionou a Constitución o 27 de decembro de 1978 nunha sesión conxunta do Congreso e do Senado, e o texto publicouse no Boletín Oficial do Estado o 29 de decembro, data na que entrou en vigor. Elixiuse o día do referendo porque foi o momento no que a soberanía popular se pronunciou directamente.
Como se elaborou a Constitución
As eleccións de xuño de 1977, as primeiras democráticas desde 1936, deron lugar a unhas Cortes que asumiron a tarefa de redactar unha constitución. Unha ponencia de sete deputados de distintas forzas políticas, coñecidos como os pais da Constitución, preparou o borrador. Entre eles estaba o galego Manuel Fraga Iribarne, nado en Vilalba, que anos despois presidiría a Xunta de Galicia.
O texto debateuse e emendouse no Congreso e no Senado durante 1978 e aprobouse o 31 de outubro. O consenso entre forzas moi diversas, desde a dereita ata o Partido Comunista, foi unha das características do proceso.
Que establece a Constitución
A Constitución de 1978 define España como un Estado social e democrático de dereito, cunha monarquía parlamentaria como forma política. Organízase nun título preliminar e dez títulos, con 169 artigos, e recolle os dereitos fundamentais e as liberdades públicas, a división de poderes, a organización territorial e o papel do Tribunal Constitucional.
Desde a súa aprobación reformouse en poucas ocasións: en 1992, para permitir o sufraxio pasivo dos cidadáns da Unión Europea nas eleccións municipais; en 2011, para introducir o principio de estabilidade orzamentaria; e en 2024, para substituír o termo disminuidos pola expresión personas con discapacidad.
A Constitución e Galicia
O artigo 2 da Constitución recoñece e garante o dereito á autonomía das nacionalidades e rexións que integran España. Sobre esa base, Galicia aprobou o seu Estatuto de autonomía en referendo o 21 de decembro de 1980, e o texto entrou en vigor como Lei orgánica 1/1981, do 6 de abril. O Estatuto define Galicia como nacionalidade histórica e establece as súas institucións propias: o Parlamento, a Xunta e a súa Presidencia.
O artigo 3 da Constitución establece que o castelán é a lingua oficial do Estado e que as demais linguas de España son tamén oficiais nas respectivas comunidades autónomas de acordo cos seus estatutos. Ese é o fundamento da cooficialidade do galego, que o Estatuto recoñece como lingua propia de Galicia e que a Lei de normalización lingüística de 1983 desenvolveu no ensino, na Administración e nos medios de comunicación.
A iniciativa para propoñer unha reforma corresponde ao Goberno, ao Congreso, ao Senado e ás asembleas lexislativas das comunidades autónomas, como o Parlamento de Galicia. A iniciativa lexislativa popular, que permite presentar proposicións de lei con medio millón de sinaturas, non se admite en materia constitucional.
Como se celebra
O acto institucional máis coñecido é a celebración no Congreso dos Deputados, onde as autoridades do Estado se reúnen o 6 de decembro para conmemorar o aniversario. Nos días próximos, o Congreso e o Senado abren as súas portas ao público, que pode visitar o hemiciclo e as dependencias históricas dos dous edificios. Moitos parlamentos autonómicos, concellos e centros escolares organizan tamén actividades sobre o texto constitucional, como lecturas públicas e charlas.
Para a maioría da poboación, porén, o 6 de decembro é sobre todo un día de descanso que abre a tempada de Nadal. Nesas datas moitas cidades xa teñen acendida a iluminación de Nadal, e moitas familias aproveitan para viaxar ou para facer as primeiras compras das festas.
Como se pode reformar a Constitución
A propia Constitución regula como se pode modificar, no seu título X. Prevé dous procedementos. O ordinario esixe a aprobación por unha maioría de tres quintos de cada unha das cámaras, e a reforma sométese a referendo se o solicita unha décima parte dos membros de calquera delas.
O procedemento agravado aplícase cando se pretende unha revisión total ou unha reforma que afecte o título preliminar, os dereitos fundamentais e as liberdades públicas ou a Coroa. Nese caso, a reforma require a aprobación por dous terzos de cada cámara, a disolución inmediata das Cortes, a ratificación polas novas cámaras e un referendo obrigatorio. As tres reformas aprobadas ata agora seguiron o procedemento ordinario e non foron sometidas a referendo.
O Día da Constitución no calendario laboral
O 6 de decembro é, xunto co 12 de outubro, unha das dúas festas de carácter cívico que o Real decreto 2001/1983 establece como festas laborais de ámbito nacional. Pertence ao grupo de festas que as comunidades autónomas non poden substituír, polo que é festivo en toda España.
A proximidade coa Inmaculada Concepción, o 8 de decembro, fai que a primeira semana de decembro concentre dous festivos nacionais separados por un só día. Segundo os días da semana nos que caian, dan lugar á ponte de decembro, que en ocasións se alonga ata converterse no que popularmente se chama acueduto. Cando o 6 de decembro cae en domingo, as comunidades autónomas poden trasladar o descanso ao luns seguinte ou incluír no seu lugar outra festa propia.